WebLab STEM

Toán học · 3. Hàm số và đồ thị

Đồ thị hàm số và phép biến đổi

Dự đoán tác động của tham số rồi kiểm chứng bằng đồ thị và bảng giá trị.

35 phútPhiên bản nội dung: 2.1

Câu hỏi dẫn đường

Làm sao biết một thay đổi trong công thức sẽ biến đổi toàn bộ đồ thị theo cách nào?

Phạm vi chương trình

GDPT 2018 và Cambridge: biểu diễn hàm số, nghiệm và phép biến đổi đồ thị.

Phạm vi và giới hạn mô hình

Đồ thị trên màn hình chỉ thể hiện một miền hữu hạn; không đủ để khẳng định hành vi trên toàn miền nếu chưa chứng minh.

Mục tiêu học tập

  • Liên kết công thức, bảng giá trị và đồ thị.
  • Nhận biết tịnh tiến, co giãn và đối xứng.
  • Xác định giao điểm và nghiệm trong phạm vi quan sát.

Kiến thức cần biết trước

  • Tọa độ Descartes và thay số
  • Thứ tự phép tính

Kiến thức trọng tâm

Tịnh tiến dọc

y = f(x) + k dịch đồ thị lên k đơn vị nếu k > 0.

Tịnh tiến ngang

y = f(x − h) dịch sang phải h đơn vị; dấu trong ngoặc thường ngược trực giác ban đầu.

Kiểm tra bằng bảng

Chọn các giá trị x đặc trưng để kiểm chứng đồ thị và tránh phụ thuộc hoàn toàn vào hình ảnh.

Ví dụ mẫu có giải thích

Từ y = x² sang y = (x−2)²+1: dịch sang phải 2 rồi lên 1; đỉnh chuyển từ (0,0) đến (2,1).

Ngộ nhận cần tránh

  • Dấu trong f(x−h) tạo dịch sang phải h, ngược với phỏng đoán dấu trực tiếp.
  • Cửa sổ đồ thị hữu hạn không chứng minh số nghiệm hoặc hành vi trên toàn miền.

Quy trình thí nghiệm mô phỏng: Khảo sát hàm số

  1. Chọn hàm cơ sở f(x) = x² hoặc sin x.
  2. Thay từng tham số một và dự đoán trước khi vẽ.
  3. Ghi ít nhất ba điểm đặc trưng và mô tả phép biến đổi.

An toàn và lưu ý

  • Cửa sổ đồ thị có thể che khuất nghiệm hoặc tiệm cận; luôn kiểm tra miền và tỉ lệ trục.

Bằng chứng cần thu thập

  • Bảng ít nhất ba điểm đặc trưng trước và sau biến đổi.
  • Mô tả phép biến đổi và kiểm tra bằng thay số, không chỉ nhìn hình.
Mở thí nghiệm mô phỏng

Kiểm tra đầu vào

1. Đồ thị y = f(x) + 3 so với y = f(x) thay đổi thế nào?

  1. Dịch lên 3
  2. Dịch phải 3
  3. Co ngang 3 lần
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Dịch lên 3

Hằng số cộng ngoài hàm thay đổi mọi giá trị y.

2. Nghiệm của f(x) = 0 xuất hiện ở đâu trên đồ thị?

  1. Giao với trục x
  2. Giao với trục y
  3. Chỉ tại điểm cực đại
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Giao với trục x

Trên trục x, tung độ y bằng 0.

3. Để so sánh ảnh hưởng của tham số a và b nên làm gì?

  1. Thay từng tham số, giữ tham số kia cố định
  2. Thay cả hai ngẫu nhiên
  3. Chỉ nhìn một điểm
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Thay từng tham số, giữ tham số kia cố định

Thay một biến mỗi lần giúp quy nguyên nhân cho đúng tham số.

Luyện tập vận dụng

1. Đỉnh y = (x − 2)² + 1 nằm ở đâu?

  1. (2, 1)
  2. (-2, 1)
  3. (1, 2)
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: (2, 1)

Dạng (x − h)² + k có đỉnh (h, k).

2. y = −f(x) thực hiện phép biến đổi nào?

  1. Đối xứng qua trục x
  2. Đối xứng qua trục y
  3. Dịch xuống 1
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Đối xứng qua trục x

Mọi tung độ đổi dấu nên đồ thị đối xứng qua trục x.

3. Vì sao cần kiểm tra tỉ lệ trục khi đọc đồ thị?

  1. Khoảng cách bằng nhau có thể biểu diễn giá trị khác nhau trên hai trục
  2. Mọi trục luôn cùng tỉ lệ
  3. Tỉ lệ không ảnh hưởng độ dốc nhìn thấy
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Khoảng cách bằng nhau có thể biểu diễn giá trị khác nhau trên hai trục

Tỉ lệ trục có thể làm độ dốc và hình dạng nhìn trực quan khác đi.

Nguồn kiểm tra chuyên môn

  1. OpenStax Precalculus 2e — hàm số, hình học và xác suất

Nội dung được duy trì theo các nguồn trích dẫn bên dưới. Mô phỏng là mô hình học tập và không thay thế quy trình an toàn của phòng thí nghiệm thực.

Đơn vị xuất bản nội dung
WebLab STEM
Phụ trách kỹ thuật
Đức Tiến — Kỹ sư Điều khiển và Tự động hóa