WebLab STEM

Sinh học · 1. Tế bào và kính hiển vi

Tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống

Học cấu trúc tế bào bằng quan sát có tỉ lệ, phân biệt bằng chứng nhìn thấy với cấu trúc suy luận.

40 phútPhiên bản nội dung: 2.1
Bắt đầu lộ trình tương tácMở thí nghiệm mô phỏng

Câu hỏi dẫn đường

Làm thế nào dùng ảnh hiển vi để kết luận đúng về cấu trúc và kích thước tế bào?

Phạm vi chương trình

GDPT Sinh học 6, 10; Cambridge IGCSE/AS: cell structure và microscopy.

Phạm vi và giới hạn mô hình

Kính hiển vi quang học không phân giải ribosome hay màng nội bào rất nhỏ; hình màu trong sách thường đã nhuộm hoặc tô giả màu. Một số tế bào chuyên hóa như hồng cầu trưởng thành ở động vật có vú đã mất nhân và phần lớn bào quan.

Mục tiêu học tập

  • Phân biệt tế bào thực vật, động vật và vi khuẩn.
  • Tính độ phóng đại hoặc kích thước thật với đơn vị đúng.
  • Chuẩn bị và quan sát tiêu bản theo trình tự an toàn.

Kiến thức cần biết trước

  • Đổi mm, µm và nm.
  • Khái niệm vật sống và cơ quan.

Kiến thức trọng tâm

Cấu trúc chung

Mô hình tế bào sống điển hình gồm màng sinh chất, tế bào chất, vật chất di truyền và ribosome; tế bào nhân sơ không có nhân, và tế bào chuyên hóa có thể mất một số cấu trúc.

Độ phân giải

Độ phóng đại làm ảnh lớn hơn; độ phân giải quyết định hai điểm gần nhau có còn phân biệt được hay không.

Tỉ lệ ảnh

Độ phóng đại = kích thước ảnh/kích thước thật, sau khi đổi về cùng đơn vị.

Ví dụ mẫu có giải thích

Một tế bào dài 40 mm trên ảnh và dài thật 80 µm. Vì 40 mm = 40 000 µm nên độ phóng đại = 40 000/80 = 500×.

Ngộ nhận cần tránh

  • Thành tế bào nằm ngoài màng sinh chất; tế bào thực vật có cả hai.
  • Tế bào biểu bì củ hành thường không có lục lạp vì nằm dưới đất.

Quy trình thí nghiệm mô phỏng: Kính hiển vi và cấu trúc tế bào

  1. Bắt đầu với vật kính nhỏ, đặt tiêu bản đúng tâm và chỉnh ánh sáng.
  2. Dùng ốc chỉnh thô ở vật kính nhỏ; vật kính lớn chỉ chỉnh tinh.
  3. Vẽ nét đơn, có tiêu đề, nhãn thẳng và thanh tỉ lệ nếu có dữ liệu.

An toàn và lưu ý

  • Kính và lam kính dễ vỡ; cầm kính bằng hai tay và không ép vật kính vào lam.

Bằng chứng cần thu thập

  • Hình quan sát có nhãn, độ phóng đại tổng và ít nhất ba điểm so sánh tế bào.
Mở thí nghiệm mô phỏng

Kiểm tra đầu vào

1. Cấu trúc nào có ở tế bào thực vật nhưng không có ở tế bào động vật?

  1. Thành cellulose
  2. Màng sinh chất
  3. Ribosome
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Thành cellulose

Tế bào động vật có màng và ribosome nhưng không có thành cellulose.

2. Thị kính 10× và vật kính 40× cho độ phóng đại tổng?

  1. 400×
  2. 50×
  3. 4×
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: 400×

Nhân độ phóng đại hai thấu kính: 10 × 40 = 400.

Luyện tập vận dụng

1. Ảnh dài 30 mm của vật dài thật 60 µm có độ phóng đại?

  1. 500×
  2. 2×
  3. 50×
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: 500×

30 mm = 30 000 µm; 30 000/60 = 500.

2. Tại sao bắt đầu với vật kính nhỏ?

  1. Trường nhìn rộng, dễ tìm mẫu
  2. Luôn cho ảnh chi tiết nhất
  3. Không cần lấy nét
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: Trường nhìn rộng, dễ tìm mẫu

Trường nhìn rộng và khoảng làm việc lớn giúp tìm mẫu an toàn.

3. Cấu trúc nào có ở vi khuẩn nhưng không nằm trong nhân?

  1. DNA vòng
  2. Lục lạp
  3. Ty thể
Xem đáp án và giải thích

Đáp án đúng: DNA vòng

Vi khuẩn là tế bào nhân sơ, DNA chính nằm tự do trong tế bào chất.

Nguồn kiểm tra chuyên môn

  1. OpenStax Biology 2e — sinh học nền tảng đã bình duyệt

Nội dung được duy trì theo các nguồn trích dẫn bên dưới. Mô phỏng là mô hình học tập và không thay thế quy trình an toàn của phòng thí nghiệm thực.

Đơn vị xuất bản nội dung
WebLab STEM
Phụ trách kỹ thuật
Đức Tiến — Kỹ sư Điều khiển và Tự động hóa